Wat maakt een goede studio om muziek te maken?
Wanneer we ons een goede muziekstudio voorstellen, denken we vaak eerst aan de apparatuur. Goede speakers, goede versterkers, goede microfoons, een mooie mengtafel of de nieuwste DJ-spelers.
Maar nadat ik de studio’s van Plug The Jack heb ontworpen en jarenlang duizenden muzikanten, zangers, bands, producers en DJ’s ze heb zien gebruiken, ben ik tot een andere conclusie gekomen: een goede studio is niet gewoon een ruimte vol goed materiaal.
Het is een omgeving die moet worden ontworpen in functie van wat je er komt doen. En vooral: een omgeving die voldoende drempels wegneemt zodat je je kunt concentreren op wat echt telt: muziek maken.
Voor de apparatuur komt de ruimte
Toen ik Plug The Jack begon te ontwerpen, was geluidsisolatie een van mijn eerste aandachtspunten.
De meest voor de hand liggende reden is dat je muziek wilt kunnen maken zonder de buren te storen. Maar voor mij was er nog een andere, bijna even belangrijke reden: een ruimte kunnen binnenstappen en een deel van wat er rondom je gebeurt buitensluiten.
Muziek maken vraagt aandacht. Wanneer een gesprek in de gang, geluid uit een andere ruimte of wat er buiten gebeurt je aandacht voortdurend onderbreekt, gaat er iets verloren. Goede isolatie helpt om een soort bubbel te creëren waarin je vrij kunt spelen en je kunt concentreren op waarvoor je gekomen bent.
Maar een ruimte isoleren en zorgen voor een goede akoestiek zijn twee verschillende dingen.
Geluidsisolatie en akoestiek lossen niet hetzelfde probleem op
Geluidsisolatie probeert vooral te beperken hoeveel geluid er tussen de studio en de buitenwereld wordt overgedragen. Akoestische behandeling gaat over wat er met het geluid gebeurt zodra het zich in de ruimte bevindt.
En daar wordt het interessant.
Ik ben zelf zanger en heb in heel wat bands en formaties gespeeld. Ik heb veel repetitieruimtes gekend waarin de zanger uiteindelijk degene was die zichzelf niet meer kon horen.
Een akoestisch drumstel produceert van nature veel energie. De bassist zet zijn versterker harder om zijn plaats te vinden. De gitarist doet hetzelfde. De zanger probeert vervolgens boven het geheel uit te komen, maar een stem en een versterkingssysteem hebben hun grenzen. En hoe harder iedereen gaat, hoe minder iedereen elkaar hoort.
Het probleem is dan niet langer alleen het volume. Geluid weerkaatst tegen de wanden, bepaalde frequenties stapelen zich op en uiteindelijk ontstaat er een soort sonische modder waarin het moeilijk wordt om de verschillende instrumenten nog duidelijk van elkaar te onderscheiden.
Dat is een van de redenen waarom onze repetitieruimtes akoestisch behandeld zijn. Het doel is niet alleen dat ze “goed klinken”. Muzikanten moeten elkaar voldoende goed kunnen horen om echt samen te kunnen spelen.
Er bestaat niet één ideale akoestiek voor elke studio
Dat is waarschijnlijk een van de belangrijkste dingen die ik heb geleerd bij het ontwerpen van verschillende soorten studio’s: goede akoestiek is geen absolute waarde.
Ze hangt af van wat je in de ruimte wilt doen.
In een repetitiestudio moeten verschillende instrumenten naast elkaar kunnen bestaan. Drums, bas, gitaren, keyboards en zang nemen verschillende delen van het frequentiespectrum in. De ruimte moet zo worden behandeld dat ieder instrument zijn plaats kan vinden zonder dat reflecties en resonanties het geheel in een brij veranderen.
In een opname- en productiestudio zijn de behoeften anders.
Bij een zangopname bijvoorbeeld kun je op zoek zijn naar een zeer gecontroleerd geluid dat zo weinig mogelijk door de ruimte wordt gekleurd, zodat je daarna met een zuivere basis kunt werken. Reverb, delay en andere effecten kunnen later tijdens de productie worden toegevoegd.
De monitoringruimte volgt opnieuw een andere logica. Wanneer je aan een track werkt, moet je kunnen vertrouwen op wat je hoort. Als de ruimte bepaalde frequenties versterkt of andere maskeert, loop je het risico beslissingen te nemen om de ruimte te compenseren in plaats van de muziek werkelijk te verbeteren.
En in een DJ-studio verandert de ervaring opnieuw. Een DJ moet de muziek fysiek kunnen voelen, en vooral de energie van de lage frequenties, maar tegelijk voldoende definitie in de middentonen en hoge frequenties behouden om aan een set te kunnen werken.
De vraag is dus niet alleen: “Heeft deze ruimte een goede akoestiek?”
De echte vraag is: “Past de akoestiek bij wat ik hier wil doen?”
Een studio hoor je niet alleen: je ziet en voelt hem ook
We zouden hier kunnen stoppen bij de fysica van geluid. Maar dan vergeten we een groot deel van wat ervoor zorgt dat je graag in een ruimte blijft en er wilt creëren.
Een studio is ook een visuele omgeving.
Een volledig witte ruimte met fel, koud licht kan technisch perfect functioneren zonder dat je er noodzakelijk enkele uren wilt doorbrengen om naar een idee te zoeken, een nummer te repeteren of een set op te bouwen.
Materialen, kleuren, hout, texturen en licht dragen allemaal bij aan de sfeer van een ruimte. Ik hou van het idee dat een studio een soort bubbel creëert: een plek waar je je goed genoeg voelt om volledig beschikbaar te worden voor de muziek.
Daarom is regelbare verlichting ook belangrijk. Je wilt niet noodzakelijk dezelfde sfeer wanneer je energiek met een band repeteert, alleen aan een productie werkt of ’s avonds laat naar een muzikaal idee zoekt.
Muziek draait om emotie. De ruimte waarin we muziek maken, beïnvloedt mee de emotionele toestand waarin we ons bevinden.
Een goede studio moet ook kunnen ademen
Comfort lijkt bijkomstig, tot het er niet meer is.
Je moet kunnen bewegen, je spullen kwijt kunnen, met meerdere mensen kunnen spelen zonder elkaar voortdurend in de weg te lopen en lang genoeg in de ruimte kunnen blijven zonder eruit te willen omdat er te weinig plaats of frisse lucht is.
Ventilatie vormt trouwens een interessante uitdaging bij het ontwerpen van een studio: aan de ene kant wil je een ruimte akoestisch isoleren, aan de andere kant moet je de lucht kunnen verversen. Twee eisen die je met elkaar moet zien te verzoenen.
De gebruiker hoeft daar allemaal niet over na te denken wanneer hij of zij de studio binnenkomt. Dat is precies de bedoeling. Wanneer een ruimte goed ontworpen is, wordt een groot deel van dat ontwerp onzichtbaar.
Het beste materiaal is soms het materiaal waar je niet meer over hoeft na te denken
Muzikanten houden van materiaal. Ik ook.
Een gitaar, een versterker, een microfoon, een paar monitors of een mengtafel kunnen zelfs deel uitmaken van iemands muzikale identiteit. Het zou dus verkeerd zijn om te zeggen dat apparatuur niet belangrijk is.
Maar materiaal kan ook een drempel worden.
Als een sessie van twee uur begint met een uur materiaal verslepen, kabels aansluiten en terugvinden, instellingen aanpassen en technische problemen oplossen, dan is een deel van de tijd – en soms ook van de creatieve energie – al verdwenen voor de eerste noot gespeeld is.
Voor mij moet een studio die bedoeld is voor de dagelijkse muzikale praktijk daarom bijna plug and play zijn.
Het drumstel staat klaar. De versterkers zijn geïnstalleerd. Microfoons en geluidsinstallatie zijn aanwezig. In een productiestudio staan de interface en monitoring klaar. In een DJ-studio wachten de spelers en mixer op de DJ.
Het materiaal moet goed genoeg zijn om je muzikale expressie niet te beperken, maar het mag niet zo complex worden dat het zelf het middelpunt van de sessie wordt.
Vanuit dat idee is trouwens de naam Plug The Jack ontstaan: in een ideale wereld kom je binnen, sluit je je instrument aan en maak je muziek.
De ideale studio hangt ook af van het moment in je project
Dat betekent niet dat een eenvoudige en onmiddellijk toegankelijke omgeving alle gespecialiseerde studio’s kan vervangen.
De behoeften veranderen naarmate een project evolueert.
Om te componeren, zoeken, repeteren, experimenteren, produceren, een set te oefenen of gewoon regelmatig te spelen, kies ik zelf eerder voor een ruimte waarin ik me goed voel en snel kan beginnen.
Daar gebeurt een groot deel van het echte muzikale werk.
Maar zodra een project een andere fase bereikt, kunnen de prioriteiten veranderen. Een nummer bestaat, de muzikanten weten precies waar ze naartoe willen en het doel is nu om een opname of productie technisch zo ver mogelijk te brengen. Dan kunnen een sterk gespecialiseerde studio, specifieke apparatuur en de technische expertise die daarbij hoort echt het verschil maken.
Er bestaat dus niet één perfecte studio voor elk moment. Er bestaat wel een juiste omgeving voor wat je op dit moment wilt bereiken.
En zelfs in een volledig uitgeruste studio moet iedereen kunnen behouden wat deel uitmaakt van zijn eigen identiteit. Een gitarist wil misschien zijn eigen gitaar, pedalen of specifieke sound gebruiken. Sommige instrumenten en apparatuur betekenen voor een muzikant nu eenmaal veel meer dan wat er op hun technische fiche staat.
En toen begreep ik dat de studio niet stopt aan de deur
Dat is waarschijnlijk een van de dingen die ik het minst had voorzien toen we Plug The Jack begonnen te bouwen.
In het begin dachten we vooral na over de studio’s zelf: hun isolatie, akoestiek, apparatuur, verlichting en comfort.
Daarna zagen we hoe mensen ze werkelijk gebruikten.
En begrepen we dat wat er rondom de studio gebeurt ook belangrijk is.
Een repetitie van twee uur betekent niet noodzakelijk dat vier mensen twee uur lang onafgebroken spelen. Je neemt een pauze. Je praat over een nummer. Je gaat even naar buiten. Je drinkt iets. Je ontmoet een andere muzikant. Er ontstaat een gesprek. En daarna ga je terug naar de studio.
Die momenten zijn niet noodzakelijk verloren tijd ten koste van de muziek. Ze kunnen zelf deel uitmaken van de muziek.
Dat heeft ons geleidelijk doen beseffen dat Plug The Jack niet alleen een netwerk van studio’s is, maar ook een plek waar verschillende muzikale praktijken elkaar kunnen ontmoeten. Die dimensie maakt vandaag deel uit van de manier waarop wij Plug The Jack vormgeven.
Wat maakt een muziekstudio dan écht goed?
Na al die jaren zou mijn antwoord dus niet zijn: de beste speakers, de beste isolatie of het duurste materiaal.
Ik zou eerst vragen: wat wil je in deze ruimte doen?
Repeteren met een band? Produceren? Zang opnemen? Aan een DJ-set werken? Alleen naar ideeën zoeken? Een project afwerken?
Van daaruit kunnen akoestiek, geluidsisolatie, apparatuur, ruimte, verlichting en comfort worden ontworpen in functie van dat gebruik.
Want uiteindelijk is de beste studio misschien niet degene die het meest opvalt.
Het is de studio die genoeg naar de achtergrond verdwijnt om jou gewoon muziek te laten maken.
Damien
Oprichter van Plug The Jack
